Γκαλερί

Η Σαντορίνη & ο Νίκος

Νησί ανάμεσα στη Μέρα και το Όνειρο – έτσι ονόμασε κάποιος γερμανός ποιητής τη Σαντορίνη. Η Σαντορίνη – ένα από τα πιο μοναδικά και αξιοπερίεργα μέρη του Πλανήτη μας, τέτοιας μοναδικής, φυσικής ομορφιάς, είναι άξιο σύγκρισης με τον Κόλπο του Μεξικού, το Ρίο ντε Τζανέϊρο ή την Καραϊβική. Εδώ ο μύθος βρίσκει τον τόπο του, η Ιστορία των Ελλήνων και της Μεσογείου την Απαρχή της.
Εδώ σ’ αυτό το μέρος ο Θεός Δίας ξερίζωσε βράχια από τη θάλασσα στην ηρωική μάχη των εναντίων των Τιτάνων και έθαψε τους αντιπάλους του στη Σικελία, οπού σύμφωνα με το μύθο εις το εξής κάτω από τα νησιά Στρόμπολι και Ηφαίστειο βρίσκονται πλέον φυλακισμένοι, παίρνοντας άλλοτε τη μορφή του σεισμών και άλλοτε ηφαιστειακών ρήξεων. Εδώ κατά την παράδοση κατοίκησε το γένος των Πελασγών, οι “Έλληνες πριν τους Έλληνες” οι Μινωϊτες στην αβάπτιστη ακόμη πόλη κάτω από τα ερείπια του σημερινού Ακρωτηρίου, έχοντας έτσι το πιο σημαντικό σημείο επικοινωνίας γεωγραφικά πέρα από την Κρήτη. Ο Σπυρίδων Μαρινάτος, ο Έβανς της Ελλάδας και ευεργέτης της Σαντορίνης, ανακάλυψε αυτή την πόλη, την Πομπηία της Ελλάδας, εγκλωβισμένη κάτω από μέτρα ηφαιστειακής στάχτης, εξασφαλίζοντας έτσι μία από τις πιο σημαντικές ανακαλύψεις του 20 ου αιώνα.
Αυτή τη στιγμή στεκόμαστε πάνω στη γη αυτού του ιστορικού τόπου, από τον οποίο κάποια τμήματα του έχουν έρθει στο φώς και το οποίο στο μέλλον πρόκειται να τροφοδοτήσει το έδαφος για περισσότερες ανακαλύψεις. Ο αποψινός μας οικοδεσπότης, ο Νίκος Κατρής ανάρτησε στους τοίχους της ταβέρνας του αντίγραφα των τοιχογραφιών από την προϊστορική πόλη του Ακρωτηρίου θέλοντας έτσι να επισφραγίσει τη μαγεία αυτού του μέρους.
Η μεγάλη ηφαιστειακή καταστροφή, η οποία πριν 3.000 χιλιάδες χρόνια έπνιξε το παλιό Ακρωτήρι και κατ’ αυτό τον τρόπο σήμανε το τέλος του μινωικού πολιτισμού την Κρήτη, ήταν το σημαντικότερο ηφαιστειακό γεγονός που γνώρισε η ανθρωπότητα στην Ιστορία της, ακόμη πιο σημαντικό και από το ξέσπασμα του Βεζούβιου (79 μ. Χ.), ο οποίος ισοπέδωσε τον κόλπο της Νάπολης, πιο καταστροφικός και από το ξέσπασμα του Κρακατάου το έτος 1883. Πολύ πιθανόν ο μύθος της Ατλαντίδος, τον οποίο ο Πλάτων περιγράφει να έχει εδώ τις ρίζες του.
Καθώς η Σαντορίνη με το πέρασμα των αιώνων αναγεννήθηκε από τις στάχτες τις, αυτό το μαγευτικό, με νερό σκεπασμένο, ηφαιστειακό τοπίο, που δημιούργησε την Καλντέρα και απέκτησε ο Άνθρωπος. Μαζί με αυτόν η ιστορία αυτού του τόπου ανέκτησε ξανά την υπόσταση του και από τότε και στο εξής η Σαντορίνη δεν έπαψε να βρίσκεται στο επίκεντρο της μετακίνησης των λαών και των πολιτικών αναταράξεων στην ανατολική Μεσόγειο.
Όπως το κύμα της θάλασσας αφήνει τα ίχνη του στη στεριά, έτσι πέρασαν και άφησαν το στίγμα τους όλοι: οι Δωριείς, οι Ρωμαίοι, οι Βυζαντινοί, οι Φράγκοι, οι Τούρκοι, οι Βενετοί, αλλά και οι Τσιγγάνοι των θαλασσών. Καθόλου περίεργο λοιπόν όταν αυτός ο τόπος προσελκύει μέχρι και στις μέρες μας όχι μόνον την Ελίτ της διεθνούς αρχαιολογίας, τους μελετητές της Ατλαντίδος, της Ηφαιστειολογίας, Γεωλογίας, αλλά και φυσιογνώστες και αναγνωρίζεται ως “hot spot“, καυτό σημείο του παγκόσμιου τουρισμού, ενώ προσελκύει ταξιδιώτες, των οποίων τα άσπρα καραβόσπιτα στη βαθυγάλανη Καλντέρα προσαράζουν. Παράλληλα υφίσταται και ως πόλος έλξης των καλλιτεχνών του ελληνικού χώρου, αλλά και την υπόλοιπης Ευρώπης και του κόσμου. Η Σαντορίνη συγκεντρώνει πέρα από τους ανεμόμυλους, τα κελάρια κρασιού ή τα εργαστήρια επεξεργασίας ντομάτας -χαρακτηριστικά ενός παλαιότερου οικονομικού προσανατολισμού-, δημιουργούς από όλο τον κόσμο, ένοικους , ατελιέ και εργαστήρια τέχνης, ακαδημίες και σχολές μουσικής.
Διότι ο Νίκος Κατρής είναι νησιώτης πέρα για πέρα. Αποφάσισε συνειδητά για το νησί, το δικό του „νησί ,,, για τη δική του Ιθάκη. Δεν ζει μόνο στο νησί, ζει και για το νησί αλλά και από το νησί. Η απαρχή της Ιστορία αγάπης Νίκου με τη Σαντορίνη ήταν μια συνειδητή απόφαση του, ήταν η απόφαση του για τη Σαντορίνη. Διότι είναι ένας επαναπατριζόμενος, καθ’ όλα αυτονόητο για ένα νησιώτη. Μετά των παιδικών και μαθητικών του χρόνων, τα οποία και πέρασε στον Πειραιά, επέστρεψε στο γενέθλιο νησί της οικογενείας του. Ήρθε και έμεινε. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Αφομοιώθηκε στο νησί, το οποίο ήταν και το πεπρωμένο του κάνοντας το κομμάτι του από πολλές πλευρές. Αυτό ήταν ένα ταξίδι αυτογνωσίας, ένα πραγματικό ταξίδι, μία αναζήτηση τόσο εξωτερικά όσο και εσωτερικά -επίπεδο πνευματικής υπόστασης-. Διότι από τη μία είναι στα νεανικά του χρόνια ο ψαράς και δύτης ελεύθερης κατάδυσης ο Νίκος, ο οποίος ερεύνησε τους όρμους της Καλντέρας και έψαξε τις ψαρογωνιές του κόλπου του Ακρωτηρίου φτάνοντας με μια αναπνοή και τα 30/ 40 μέτρα βάθος. Ζώντας και γίνοντας ο ίδιος αυτόπτης μάρτυρας της πιο οδυνηρής τραγωδίας των νεανικών του χρόνων του χαμού του καλύτερου του φίλου και συντρόφου του στις καταδύσεις. Ως οδηγός βάρκας εξερεύνησε τα νερά της Σαντορίνης και των γειτονικών νησιών μαθαίνοντας καλύτερα τα νερά της, τα οποία κατά την αρχαιότητα αποτέλεσαν τη μοίρα του Οδυσσέα. Ως ψαράς ήρθε σε άμεση επαφή με τον υδάτινο κόσμο, έγινε γνώστης των θαλάσσιων ειδών. Ως ελεύθερος αναρριχητής ερεύνησε κάθε σπιθαμή του “δικού” του βουνού, του όρμου του Ακρωτηρίου. Ως παρατηρητής των ανέμων του, των καιρικών αλλαγών, της παλίρροιας και των υπόγειων ρευμάτων έγινε εμπειρικός μετεωρολόγος. Ως πετρογράφος και γεωλόγος εξοικειώθηκε με τα πετρώματα της Σαντορίνης, της μορφολογίας των βράχων, τα ιζήματα, με τη στρωματογραφία και την ηφαιστειακή της γέννηση. Αποτέλεσμα αυτού ήταν η ανάπτυξη θεωριών όσον αφορά τη διαμόρφωση και δημιουργία της Καλντέρας, θεωρίες τις οποίες μπορεί και σε επιστημονικό επίπεδο να συζητήσει με ειδήμονες του τομέα αυτού.
Τέλος έχουμε να κάνουμε με τον αρχιτέκτονα Νίκο Κατρή, ο οποίος με γυμνά χέρια, δίχως σχέδιο, χωρίς ίχνος βοήθειας κάποιας μηχανής μόνο με την αξίνα και το φτυάρι, έσκαψε το ηφαιστιογενές πέτρωμα της Σαντορίνης και δημιούργησε μία σπηλιά στο τυπικό σαντορινιό στυλ, την ταβέρνα του κα πρόσφατα τον περασμένο χειμώνα το ατελιέ του, δημιουργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο – ονομάζοντας το έτσι – ένα γλυπτό σε μεγάλο μέγεθος. Σε αυτό το σημείο βέβαια δεν θα πρέπει να ξεχαστεί να αναφερθεί η ιδιότητα του ως ευρηματικού μάγειρα και ευγενικού οικοδεσπότη, ο οποίος υποδέχεται ανθρώπους από όλο τον κόσμο και φίλους του νησιού στην ταβέρνα του. Η ταβέρνα του, η οποία αποτελεί τη δεύτερη πηγή εσόδων του, είναι ένα μέρος συνάντησης και εγκαρδιότητας των ανθρώπων που τον περιβάλλουν. Αλλά και να μην ξεχάσουμε τον άνθρωπο Νίκο, τον φιλόσοφο, ο οποίος διατυπώνει σκέψεις για τον κόσμο και τις οποίες δεν διστάζει να μοιραστεί με φίλους του χωρίς να φοβάται τις σοκαριστικές αντιπαραθέσεις.
Ποιός ο λόγος όλων αυτών που σας ανέφερα; Όλες λοιπόν αυτές οι γνώσεις: οι δεξιοτεχνίες και τα χόμπι του συνηγορούν ώστε να δημιουργηθεί και να γεννηθεί μέσα από τον Νίκο ο καλλιτέχνης, ο γλύπτης, ο οποίος μέσα από μια ατέρμονη διαδικασία δημιουργίας δέθηκε οριστικά με την Σαντορίνη του. Έπειτα από τις πρώτες του προσπάθειες τριβής με την πέτρα προερχόμενη από την θάλασσα, το ακρογιάλι και το ηφαιστειακό πέτρωμα του νησιού, λαξεύοντας τη και φτιάχνοντας μικρά κεφάλια δαιμόνων, τα οποία ο ίδιος ονομάζει “Diavolo”, αντικείμενα τέχνης, τα οποία και δώρισε και τον “ύμνο εις την παλιά Ελλάδα ” αποτελούμενο από ένα σύμπλεγμα πετρών, σκαλιών, ερείπια ναών και ένα γκρεμό, έλαβε σάρκα και οστά το πρώτο μεγάλο έργο του Νίκου Κατρή, η Κυρά του Φάρου (Lady of the Lighthouse). Με αυτή τη δουλεία, η οποία είναι μια καλλιτεχνική τελειότητα κάνει ο Νίκος Κατρής την εμφάνιση του ως γλύπτης στο καλλιτεχνικό στερέωμα. Αυτή η γυναικεία μορφή βρίσκεται άρρηκτα συνδεδεμένη με το Ακρωτήρι και το Φάρο λειτουργώντας ως προστάτιδα του μέρους και των κατοίκων της. Όπως μία φιγούρα σειρήνας στο κατάρτι του καραβιού σκαρφαλώνει στο βράχο, κομμάτι του νησιού, προσωποποίηση αυτού του πετρωγενή πλοίου με το όνομα Σαντορίνη. Στέκοντας στη κορυφή του ως σημάδι πνευματικής επαγρύπνησης του Φάρου.
Ο σαντορινιός αρθρογράφος Δημήτρης Πράσσος ανακάλυψε το έργο του τότε ακόμα άγνωστου Νίκου κάνοντας αναφορά σε αυτό μέσα από ένα άρθρο του. Σε μία συνομιλία που είχα ο ίδιος με τον Πράσσο, μου εξήγησε την ιδιαιτερότητα αυτού του γλυπτού χαρακτηρίζοντας το ως “μία ασυνήθιστη σύνδεση αρχαϊκής κυκλαδικής τέχνης, ιδιαίτερα του προσώπου, με μια μοναδική τοπική τέχνη εκείνη των λαξευμένων στο ξύλο φιγούρων στο κατάρτι παλαιών καραβιών”.
Σε αρκετά μικρό χρονικό διάστημα γεννήθηκαν μέσα από τα πεπειραμένα χέρια του Νίκου αρκετές δημιουργίες. Περιλάμβαναν θέματα του κοινωνικού και εγγύς περιβάλλοντος του, πορτρέτα ως σύμβολα της “Νιότης” και του “Γήρατος”, έναν “Ύμνο για τη Ζωή”, και η δημιουργική παραγωγικότητα, ιδιαίτερα του Φαλλού, ο οποίος κρύβεται ανάμεσα σε αυτά τα χέρια που προσεύχονται, μια αλληγορία της Άνοιξης με τη χλωρίδα και την πανίδα του νησιού αλλά και το κατά παραγγελία έργο που σμίλευσε ο Νίκος έμβλημα μιας παλιάς ιταλικής πόλης με το μαχόμενο ελέφαντα, σύμβολο της βαθιάς φιλίας που ενώνει τον Νίκο με τον κόμη Francesco Leopardi, ο οποίος κάθε χρόνο έρχεται με το πλεούμενο του και προσαράζει στα νερά του Ακρωτηρίου. Τέλος το ζευγάρι των διπλών πέτρινων βιβλίων, ένα ανοιχτό και ένα κλειστό, βιβλία της ζωής, “σύμβολα” του ανθρώπινου πεπρωμένου κα όχι πάντα χωρίς να έχουν αντίκτυπο και να αντικατοπτρίζονται στη δουλειά του καλλιτέχνη. Πάντοτε κατάφερνε ο Κατρής από το τελείως γυμνό, ανεκδοτικό, αυτόνομο να πετυχαίνει το αρχέτυπο, το μεταφυσικό, να πηγαίνει από το ειδικό στο γενικό.
Φτάνουμε λοιπόν στο τέλος της προλόγησης του έργου του Νίκου Κατρή. Ποία ήταν όμως η αρχή του ; Η Σαντορίνη – Νησί ανάμεσα στη μέρα και το όνειρο – πλημμυρισμένο από το φώς και τον αέρα. Ο Νίκος ως νησιώτης κουβαλά μαζί του αυτά τα δύο στοιχεία. Το όνειρο και την ημέρα. Είναι ένας ονειροπόλος που ατενίζοντας τη μέρα, τη λιακάδα και το εκτυφλωτικό φώς που περιβάλλει το Αιγαίο, την καθαρότητα του νησιού του. Είναι ένας άντρας ο οποίος πραγματοποίησε το καλλιτεχνικό του όνειρο. ΄Οπως όλοι οι καλλιτέχνες είναι ένας που του αρέσει να φαντασιώνεται. Ένας καλλιτέχνης που δεν είναι ουτοπιστής δεν μπορεί να γίνει και ρεαλιστής. Η τέχνη είναι η ίδια η μεγάλη ουτοπία. Ο καλλιτέχνης ο απόλυτος ονειροπόλος.
Κλείνοντας πού πρέπει να τοποθετήσουμε τον Νίκο Κατρή ; Η κριτική τέχνη χρειάζεται κάποια ιεραρχία για να λειτουργήσει. Όποιος μπορεί να δημιουργεί φιγούρες όπως την Κυρά του Φαναριού ή την Εύα την πρωτόπλαστη κάθε άλλο πάρα ανίδεος είναι. Είναι αυτό φολκλόρ, λαϊκή τέχνη; Στα έργα του Νίκου δεν βλέπω κανένα γαϊδούρι, αλλά ούτε και αστερίες ή ανεμόμυλους όπως συνηθίζεται άλλωστε σε αρκετές γκαλερί της Σαντορίνης. Είναι αυτή τέχνη κάποιου ερασιτέχνη καλλιτέχνη;
Μια καλύτερη ματιά στην Εύα του αποδεικνύει το αντίθετο. Είναι όσον αφορά το τεχνικό μέρος τέλεια. Ένα τέτοιο γλυπτό δεν μπορεί να προέλθει από έναν ερασιτέχνη.
Ο Νίκος Κατρής είναι πέρα για πέρα αυθεντικός και συγχρόνως αναχρονιστικός μη ακαδημαϊκός, είναι μια ιδιοφυΐα , ένα μεγάλο ταλέντο. Είναι αυτόνομος και αυτόχθονας. Από δω και πέρα αυτό που θα μπορούσαμε εμείς να του ευχηθούμε είναι να συνεχίσει να είναι τόσο εργατικός και το χειμώνα φτιάχνοντας το αντίθετο της Εύας του. Εξυπακούεται ότι το μάρμαρο θα πρέπει να είναι παριανό. Ο Νίκος αυτή τη στιγμή έχει ήδη συλλάβει το επόμενο έργο του. Εμείς λοιπόν του ευχόμαστε καλή δύναμη και δημιουργικότητα.Glück auf, Nikos Katris, bonne chance, tanti Auguri, sei gesegnet, mein Freund, φίλε μου!

Του
Dr. Rainer Bentmann Ιστορικός Τέχνης και Αρχαιολόγος στην Γερμανία
Eltville/Rhein
12. September 2010
(μεταφρασμένο από τα γερμανικά στα ελληνικά για τα εγκαίνια της έκθεσης του Νίκου Κατρή, 17. Σεπτεμβρίου, Ακρωτήρι)
(Μετάφραση Δήμητρα Σπηλιοπούλου Μ. Α.)

Επικοινωνία

Ακρωτήρι, Σαντορίνη, Ελλάδα

[email protected]

Ώρες Λειτουργίας

Δευτέρα - Πέμπτη 11:30 - 22:00

Παρασκευή - Σάββατο 11:30 - 24:00

Κράτηση

Τηλ: +30 2286082764

Κινητό: +30 6976302204

Find Us